Bálfarir

Bálför er að öllu leyti eins og venjuleg útför, nema að ekki er farið beint í kirkjugarð að athöfn lokinni. Farið er með kistuna í Bálstofuna í Fossvogi þar sem bálför fer fram síðar. Duftkerið er sett niður seinna og þá geta aðstandendur verið viðstaddir ásamt presti/athafnastjóra, ef óskað er.

Hér að neðan má sjá nánari upplýsingar um bálfarir en við veitum sömuleiðis greinargóða ráðgjöf og upplýsingar í síma 581-3300.

  • Bálför er í reynd nánast alveg eins og venjuleg útför, nema að kistan er ekki borin til grafar. Í staðinn er hún flutt í Bálstofu í Fossvogi, þar sem brennsla fer fram síðar, og duftker er grafin niður síðar með athöfn í samræmi við óskir aðstandenda.

  • Sérstakir duftreitir eru til staðar í kirkjugarðunum Fossvogskirkjugarði, Gufuneskirkjugarði, Kópavogskirkjugarði, Garðakirkjugarði, Hafnarfjarðarkirkjugarði, Lágafellskirkjugarði og Mosfellskirkjugarði. Það er einnig mögulegt að setja duftker í venjulegan legstað eða í leiði ættingja eða vina.

  • Ef bálför er valin þarf að fylla út sérstakt eyðublað hjá útfararstjóra.

  • Bálfarir hafa verið að aukast undanfarin ár á höfuðborgarsvæðinu, og líklegt er að þróunin haldi áfram á næstu áratugum.

  • Ef einstaklingur hefur ósk um að útför hans verði bálför, þarf hann að snúa sér til útfararstofu eða skrifstofu kirkjugarða og fá þar sérstakt eyðublað. Viðkomandi útfararstofa sér um að afla tilskilinna leyfa og skrá óskina hjá Bálstofunni.

  • Aðstandendur velja milli jarðarfarar og bálfarar ef ekkert er ákveðið fyrirfram. Kistulagning og útför fer fram með hefðbundnum hætti.

  • Eftir bálför ákveða aðstandendur hvenær duftker er jarðsett, í samráði við útfararstofu, en það skal þó gerast innan árs.

  • Leiðisvæði í duftreit eru um hálfur fermeter að stærð og minnisvarðar eiga að fylgja fyrirmælum kirkjugarðanna.

  • Til staðar þurfa að vera dánarvottorð, staðfesting um tilkynningu til sýslumanns og vottorð frá lögreglustjóra um að ekkert sé því til fyrirstöðu að bálför fari fram — útfararstofur aðstoða við undirbúning.

  • Oftast er tryggt að prestur eða athafnarstjóri sé viðstaddur við jarðsetningu duftkers og flytji bæn/blessunarorð við gröfina.

  • Tekið skal fram, áður en líkbrennslu er lýst, að útförin er með nákvæmlega sama hætti hvort sem um bálför er að ræða eða jarðarför. Reyndar er það sem gerist við líkbrennslu ekki í eðli sínu frábrugðið því sem gerist er líkami er grafinn í jörð. Sömu efnahvörfin eiga sér stað, munurinn liggur aðeins í því að upptaka súrefnis, þ.e.a.s. bruninn, er miklu hraðari við líkbrennslu heldur en við rotnun líkamans í jarðveginum.
  • Við bálför er kista hins látna sett inn í líkbrennsluofn og þar tendrast hún eldi vegna hins háa hita í ofninum og brennur af eigin orku trjáviðarins. Kista og líkami breytast í ösku á um það bil tveimur klukkustundum. Þegar bruna lýkur er askan sett í sérstaklega merkt duftker og því lokað.
  • Þegar bálför er gerð fer fram nákvæm skráning og er hinn látni tilgreindur í dagbókum Bálstofu Kirkjugarða Reykjavíkurprófastsdæma, sem er eina bálstofa landsins.
  • Eins og áður sagði er bálför í engu frábrugðin venjulegri útför nema að því leyti að kistan er ekki borin til grafar. Aðrir þættir, eins og kistulagning og útfararathöfn í kirkju, eru með venjubundnum hætti.

Sérstakir duftreitir eru í Fossvogskirkjugarði, Gufuneskirkjugarði, Kópavogskirkjugarði, Garðakirkjugarði, Hafnarfjarðarkirkjugarði, Lágafellskirkjugarði og Mosfellskirkjugarði. Einnig er hægt að setja duftker í venjulegan legstað og í leiði hjá ættingjum eða vinum.

Sérstakur fósturreitur (200 m²) var vígður árið 1994 í Fossvogskirkjugarði, og á torgi við kirkjuna er sérstakt minnismerki, auk vers úr Davíðssálmi nr. 139:
„Augu þín sáu mig er ég enn var ómyndað efni.“

  • Fræðimenn eru sammála um að rekja megi sögu líkbrennslu aftur til fyrri hluta steinaldar, þ.e.a.s. 3000 f. Kr. Þegar leið á steinöldina breiddist líkbrennsla út norður eftir Evrópu, allt til Rússlands, þar sem grafin hafa verið upp skreytt duftker frá þeim tíma.
    Á öndverðri bronsöld (2500-1000 f. Kr.) barst líkbrennsla til landssvæða þar sem nú eru Bretlandseyjar, Spánn og Portúgal. Grafreitir, þar sem duftker voru jarðsett, finnast frá þessum tíma á landssvæðum þar sem nú er Ungverjaland, Norður-Ítalía, norðanverð Evrópa og ÍrlandÁ tímabilinu 1000 f. Kr. og fram til fyrstu alda fyrir Kristsburð, varð líkbrennsla algeng í útfararsiðum Grikkja og varð ríkjandi á dögum Hómers um 800 f. Kr. Rómverjar fylgdu síðar dæmi Grikkja og tóku upp líkbrennslu um 600 f. Kr.
    Á tíma rómverska heimsveldisins, frá 27 f. Kr. til 395 e. Kr. var líkbrennsla mjög algeng og frá þessum tíma eru til fagurlega skreytt duftker í sérstökum byggingum sem kallast “columbarium”.
  • Í gyðingdómi og í frumkristni var aftur á móti algengara að um hina látnu væri búið í grafhvelfingum og um 400 e. Kr., eftir að Konstantínus mikli gerði kristna trú að ríkistrú, var líkbrennsla nær aflögð í hinu rómverska ríki til aðgreiningar frá grafarsiðum heiðinna manna.
    Hvarvetna á Norðurlöndum voru bálfarir alþekktar á víkingaöld. Frágangur kumla með haugfé og öðru, sem við átti, var eins, hvor aðferðin sem viðhöfð var.
  • Margt bendir til þess að bálfararsiðurinn hafi verið aflagður af því fólki sem fór að nema ný lönd á víkingaöld, m.a. á Orkneyjum, Hjaltlandseyjum, Færeyjum, Íslandi og í nýbyggðum fyrir vestan haf. Örfá dæmi eru um brunakuml á eyjum í Norður-Atlantshafi og vestan hafs en yfirleitt er um að ræða fremur fábreytt beinakuml. Þó er talið að á sumum svæðum á Norðurlöndum hafi bálfarir oft á tíðum verið algengasti útfararsiðurinn, þar til meirihluti íbúa tók kristni. Ástæðan var þó ekki trúarlegs eðlis, heldur fremur sú að kristnir menn vildu aðgreina útfararsiði sína frá þeim siðum sem fyrir voru.
  • Bálfararhreyfing nútímans á rætur sínar að rekja til miðrar 19. aldar þegar Brunetti, ítalskur prófessor, þróaði og fullgerði líkbrennsluofn sem sýndur var á heimssýningunni í Vín árið 1873. Á Bretlandi var Sir Henry Thompson, skurðlæknir Viktoríu drottningar, frumkvöðullinn. Hann stofnaði ásamt starfsbræðrum sínum Bálfararfélag Englands (Cremation Society of England) árið 1874 og fyrsta bálstofan í Evrópu var byggð árið 1878 í borginni Woking á Englandi og á sama tíma reis bálstofa í Gotha í Þýskalandi.
  • Í þann tíð var allt aðþrengt í kirkjugörðum, sem voru inni í miðjum borgum og var frágangur ekki sem skyldi. Forvígismenn bálfaranna vildu láta leggja bann við jarðsetningu í þéttbýli og ráku áróður fyrir líkbrennslu. Hún var að þeirra dómi eina leiðin til þess að tryggja viðunandi hreinlætis- og heilbrigðisaðgæslu við útfarir. Tækniframfarir höfðu einnig leitt til þess að við lok nítjándu aldar gátu verkfræðingar látið gera hentugan ofn til bálfara, svokallaðan sjálfkveikiofn.
    Þannig voru fyrir hendi tæknilegar forsendur til þess að breyta útfararháttum almennt yfir í bálfarir.
  • Í Bandaríkjunum var fyrsta bálstofan sett á laggirnar í Washington, Pennsylvaníu, árið 1876 og þar áttu mótmælendaprestar og læknar stærstan þátt í bálfararhreyfingunni, en þeir vildu bæta grafarsiði og taka mið af heilbrigðissjónarmiðum eins og starfsbræður þeirra í Evrópu.
    Í fyrstu var ekki annað sýnna en að hugmyndin um bálfarir næði verulegri fótfestu í flestum löndum Evrópu. Það kom hins vegar til deilna milli kaþólsku kirkjunnar og forgöngumanna bálfararhreyfingarinnar. Þær urðu þess valdandi að páfinn bannaði kaþólskum bálfarir árið 1886. Þetta bann var í gildi til ársins 1964. Bálfararhreyfingin mætti andstöðu víðar en í kaþólskum löndum, til að mynda í Svíþjóð.
  • Þróun bálfara á síðari hluta þessarar aldar hefur orðið hröð víða um heim. Í Evrópu er hlutfallið hvað hæst í Tékklandi, en þar eru bálfarir rúmlega 72% af tölu útfara. Bretland fylgir fast á eftir með tæplega 71% hlutfall. Í Bandaríkjunum er hlutfallið rúmlega 20%, en í Japan eru bálfarir tíðastar, þar er hlutfallið tæplega 99% af tölu útfara. Á Norðurlöndum hefur þessi þróun orðið mjög hröð. Í Danmörku er hlutfallið hæst, þar eru bálfarir 69% af tölu útfara og næst kemur Svíþjóð með 65% hlutfall. Í Noregi er hlutfallið 30%, í Finnlandi er það 20% og á Íslandi tæplega 12%. (Tölur hér að framan eru miðaðar við árið 1996).